Navigatiemenu

Informatie

Laatst bijgewerkt op 696 dagen geleden door Hadewych

Het is een bekend fenomeen dat mensen informatie zodanig verwerken dat hun al bestaande overtuigingen bevestigd worden (confirmation bias). Daarmee wordt cognitieve dissonantie voorkomen. Uit een paar studies blijkt dat zelfs het vertellen dat een bepaalde stelling of uitspraak niet klopt, bij kan dragen aan bevestiging van het geloof in die stelling of uitspraak (backfire effect). “Unless great care is taken, any effort to debunk misinformation can inadvertently reinforce the very myths one seeks to correct.” Dit is het ‘belief perseverance’ verschijnsel.

Dat kan door twee mechanismen:

  • Herhaling van de onjuiste stelling: mensen herkennen de stelling en vergeten de context waarin ze hem hebben gehoord.
  • Onzekerheidsrespons: door mensen aan het twijfelen te brengen over datgene waarin zij geloven, maak je ze onzeker, verward of bang (cognitieve dissonantie). De boodschapper die twijfel zaait wordt daardoor vijandelijk, en dat maakt hem ongeloofwaardig.

Voorlichting en openbaarheid van inspectiebevindingen zouden op die manier mogelijk averechts kunnen werken, als mensen overtuigd zijn van de goeie of juist slechte kwaliteit van een bedrijf.

Mensen houden vast aan hun overtuigingen tenzij er een doorslaande alternatieve uitleg is.

Uit ander onderzoek blijkt dat mensen informatie eerder accepteren als het op een zakelijke manier wordt gepresenteerd, bijvoorbeeld met grafieken. Acceptatie neemt toe als feitelijke presentaties samengaan met vormen van bevestiging, waarbij respondenten herinnerd worden aan een ervaring die hen zelfvertrouwen gaf. De hoeveelheid, frequentie en éénduidigheid van een boodschap en het gezag van de boodschapper doen er toe: informatie die vaak als ‘algemeen bekend’ wordt gepresenteerd en waar kennelijk veel mensen in geloven, of van een bron die door de toehoorder wordt gerespecteerd, wordt eerder geaccepteerd. Ook de begrijpelijkheid van informatie heeft een positieve impact op de acceptatie. Tenslotte maakt het uit hoe informatie wordt geframed.

Het maakt wel ook in hoeverre iemand emotionele of ideologische waarde hecht aan het onderwerp waarover overtuigingen gaan. Veel informatie van inspecties heeft betrekking op bedrijven waarvan het voor burgers niet persé belangrijk is te geloven dat het ‘goed’ of ‘slecht’ is. Het onderzoek gaat dan ook vooral over politieke overtuigingen. Ook opvattingen over beleidsmaatregelen die al dan niet effectief zijn kunnen beïnvloed worden door dit soort mechanismen. (Denk bijvoorbeeld aan de campagne voor vaccinatie tegen baarmoederhalskanker).

Zie:

Skurnik et al, How warnings aobut false claims become recommendations, in Journal of consumer research maart 2005.

Nyhan, Reifler, When corrections fail: Persistence of political misconceptions, 2007

Cook, Lewandowsky, The debunking handbook, 2011

Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers