Ontwikkeling van toezicht

Laatst bijgewerkt op 695 dagen geleden door Hadewych

Enkele delen uit het coreferaat dat Judith van Erp hield bij de Van Slingelandtlezing van Van Vroonhoven: Van Erp Slingelandtlezing coreferaatVan Erp Slingelandtlezing coreferaat 

Toezichthouders zijn interessant voor bestuurskundigen, omdat ze hun taak uitoefenen op enige afstand van de politiek – er is dus geen directe democratische controle, en er moeten andere, nieuwe vormen van verantwoording worden gevonden.

Toezichthouders moeten enerzijds onafhankelijk zijn van directe politieke beïnvloeding, maar aan de andere kant responsief. De balans tussen het publieke belang, en economische belangen wordt in belangrijke mate door hen gelegd - een geweldig bestuurlijk vraagstuk.

We verwachten dat onze inspecties, markttoezichthouders, en omgevingsdiensten elke mogelijke schade kunnen voorkomen. Tegelijkertijd zijn we maar moeilijk bereid te accepteren dat dit kosten met zich meebrengt en inperking van vrijheid om te ondernemen. De toezichthouder doet of te veel, of te weinig.

Het Nederlands wettelijk kader, waaraan (internationale) ondernemingen zich moeten houden, bestaat steeds vaker uit open kwaliteitsnormen, en biedt – terecht – ruimte voor innovatie. Hoe weten we of bij de beslissingen van deze multinationals, het belang van de Nederlandse burger voorop staat? En hoe kan een toezichthouder hen hierop aanspreken?

Technologie creëert, naast heel veel moois, gelegenheid voor digitale criminaliteit. Niet alleen hacking en cybercrime, maar ook softwarefraude en manipulatie van data. Toezicht moet zich dus niet alleen richten op de data, maar ook op de software die die data produceert.

De Amerikaanse bestuurskundige Dan Carpenter, die lang onderzoek heeft gedaan naar gezaghebbende toezichthouders, zegt dat effectiviteit van toezicht rust op twee pijlers. In de eerste plaats de technische competentie, expertise, en professionaliteit van toezichthouders, die er voor zorgen dat het werk goed wordt uitgevoerd. Daarbij horen overigens naast data analisten ook juristen, die gedetecteerde overtredingen, kunnen omzetten in handhavingsbesluiten die bij de rechter stand houden.

Om veranderingen binnen ondernemingen te realiseren, hebben toezichthouders daarnaast ook gezag en legitimiteit nodig. Leiderschap is nodig om tegendraadse beslissingen te nemen en de stakeholders te overtuigen van het belang ervan.

Arjen Boin: een duurzaam effectieve publieke organisatie wordt niet alleen gewaardeerd om wat zij doet, maar ook voor wat zij is.

In deze netwerksamenleving is luisteren een belangrijke eigenschap geworden. Toezicht moet het meer hebben van de dialoog, verbinden. Anderen mobiliseren, zoals burgers, maatschappelijke organisaties, media. Het netwerk zo organiseren dat daarin verschillende belangen worden gehoord, om capture te voorkomen.

Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers