Navigatiemenu

Florentin Blanc, risicogericht inspecteren

Laatst bijgewerkt op 696 dagen geleden door Hadewych

Een paar noties naar aanleiding van de verdediging van Florentin Blanc en de borreltafel na afloop:

Prof. Muller (OVV) vroeg naar de optimale institutionele vormgeving van inspecties. Florentin gaf aan dat dat onmogelijk wetenschappelijk te onderbouwen is, gezien de diversiteit van politiek-culturele contexten, wetgevingscomplexen, ondertoezichtstaande domeinen enz. Maar op basis van zijn praktijkervaring durfde hij wel te gokken op een vorm waarin een dozijn nationale inspecties toezicht wegens de nationale regering uitoefenen.

Ferdinand Mertens zou inspecties graag een wettelijk kader bieden zodat ze minder last zouden hebben van politieke druk en zich onafhankelijker zouden kunnen opstellen. Hij doelt met name op de politieke druk, die Florentin ook waarneemt in Nederland en het VK, om streng, repressief en punitief handhavend op te treden. Florentin heeft aangetoond dat de effectiviteit daarvan op z’n best gering is, en soms echt contraproductief.

Mijn reactie hierop is dat een wettelijk kader hier nauwelijks soelaas zou bieden. Een betere communicatie en interactie met burgers (kiezers, klanten van ondertoezichtstaanden, omwonenden, werknemers en ook beleidssubjecten) waardoor inspecties enerzijds zichtbaar maken wat ze doen, waar ze voor staan en hoe deskundig en effectief ze zijn en anderzijds inzicht krijgen in de wensen en verwachtingen van burgers, zodat ze daar responsief op in kunnen spelen en tegelijk gezag kunnen verwerven, zou mogelijk meer tegenwicht bieden aan de roep om een strenge overheid.

Florentin merkt op dat inspecties overal het grootste stuk regering zijn, en dat inspecteurs dè interface bij uitstek zijn tussen overheid en samenleving. Het belang ervan kan dan ook nauwelijks overschat worden. Aan de borreltafel besloten we dat inspecties bepalend zijn voor de legitimiteit van de overheid. Beleidsdepartementen en bewindspersonen lijken dat niet in de gaten te hebben (maar Lynn van der Velden die zich beleidsmatig bezighoudt met ‘prettig contact met de overheid’ was wel aanwezig, en Florentin is gepromoveerd bij hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans die zich met procedurele rechtvaardigheid bezighoudt).

Een afschrikwekkend voorbeeld is volgens Florentin de Franse arbeidsinspectie. Dat is een ouderwets socialistisch bolwerk waar werkgevers als vijand worden beschouwd. Het is één van de ondoelmatigste organisaties in de EU.

Florentins onderzoek gaat over de verschuiving van regelnalevingsgerichte naar risicogerichte inspecties. Ira Helsloot wilde weten of er daarbij wel verstandige afwegingen worden gemaakt, want vaak betekent vermindering van het ene risico door regelgeving dat andere risico’s juist toenemen. Als bijvoorbeeld een bedrijf gesloten wordt wegens milieuschade kan dat economische schade en werkloosheid met zich meebrengen, wat mogelijk ongezonder is voor bewoners in een regio dan de milieuschade zou zijn geweest.

Bij onderzoek naar de doelmatigheid (effectiviteit en kosten) van inspecties is het niet alleen lastig om effecten te meten, ook kosten zijn niet precies vast te stellen. Er zijn immers nalevingskosten die door een ondertoezichtstaande worden gedragen; handhavingskosten als gevolg van de input in inspecties; brede maatschappelijke kosten die bestaan uit die twee categorieën plus opportuniteitskosten, kwalitatieve kosten als gevolg van regulering en dwang, onwenselijke neveneffecten en kosten op het gebied van maatschappelijk vertrouwen. Desondanks maakt Florentin de onderbouwde inschatting dat proportioneel en responsief toezicht de beste resultaten oplevert kwa beheersing van risico’s. Verder onderzoek is nodig om vast te stellen wanneer toezicht en inspecties helemaal geen meerwaarde hebben, en wanneer er juist 100% inspectie nodig is.

Met Donald MacRae besprak ik na afloop het idee dat regulering ‘last resort’ zou moeten zijn. Als het IAK wordt gevolgd zou veel meer beleid dan nu het geval is publieke belangen beschermen en risico’s beheersen met andere middelen dan wet- en regelgeving (bijvoorbeeld communicatie, ontwerp, nudges e.d.). Inspecties zouden zich dan weer op naleving kunnen richten.

In zijn felicitatie citeerde Voermans Deming (van de plan-do-check-act cyclus): “you cannot inspect quality into a product”.

From chasing violations to managing risksFrom chasing violations to managing risks

Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers