Congres Koers op effect

Laatst bijgewerkt op 657 dagen geleden door Hadewych

Lucas Bourdrez 3 dagen geleden

Verslag congres Koers op Effect, 29 maart 2017

Op woensdag 29 maart was ik bij het congres Koers op Effect. Het congres was alleen in de ochtend en werd georganiseerd door Politie, OM en VenJ. Centraal stond de vraag: heeft ons werk het gewenste maatschappelijke effect? Er was een algemeen deel en zeven workshops, waarvan één van de Inspectie SZW over de Inspectie Control Framework en één van de ACM.

De dag begon met een interessante inleiding van Dagvoorzitter Johan Bac (directeur Strafrechtketen MinVenJ en oud-Hoofd-Officier OM Midden-NL). Hij had veel voorbeelden waarbij iedereen in de strafrechtketen zijn taak correct uitvoerde, maar het maatschappelijke effect veel te beperkt was. Zo zat hij als officier maanden achter een bende autodieven aan. Die bende jatte 2 à 3 auto’s per dag in Gelderland. Toen de bende was aangehouden werd de champagne ontkurkt bij OM en politie. Later bleek echter dat het aantal autodiefstallen in Gelderland niet afnam na de arrestaties. Ook niet tijdelijk.

Daarna volgde een vermakelijke presentatie van journalist Jeroen Smit (bekend van ‘De Prooi’ en ‘Het Drama Ahold’). Centrale les van zijn ervaringen met leiderschap in het bedrijfsleven: de grootste schandalen bij bedrijven komen doordat de leiders te veel geloven in hun eigen succes. Hierdoor sluiten zij zich af van tegengeluiden. Hiërarchische organisaties selecteren leiders die de afgelopen 30 jaar succesvol waren. Niemand vraagt zich af welke leider ze nodig hebben om de komende 30 jaar succesvol te zijn. Dus zorg voor diversiteit in het bestuur. Niet alleen wat betreft afkomst en geslacht, maar ook diversiteit qua leeftijd, studieachtergrond, etc. Over het thema Koers op Effect sprak Jeroen Smit helaas maar beperkt. Over maatschappelijk effect legde hij het verband tussen de journalistiek en de strafrechtketen. Beiden zijn bezig met rechtvaardigheid en waarheidsvinding en beide beroepsgroepen hebben last van een afname van vertrouwen van de bevolking. Zijn oproep aan journalisten en strafrechtketen: doe als De Correspondent! Bouw een band op met het publiek, laat ze participeren bij je werk en laat zien hoe je te werk gaat. Ga voorbij de waan van de dag. Maar een onderscheid tussen de ziekte en de symptomen. Symptoombestrijding zorgt niet voor maatschappelijk effect. Dus politiek: vraag niet om ‘meer blauw op straat’, maar om ‘meer veiligheid voor de burger’.

Na de koffiepauze heb ik een workshop van de ACM gevolgd. Zij hebben een afdeling van 10 mensen, die zich allemaal bezig houden met effectmeting. Zij proberen bij alles wat de ACM doet een inschatting te maken wat het effect van het optreden van de ACM is. Dit begint met het formuleren van duidelijke doelstellingen (SMART) voordat ze interveniëren. Soms is dat moeilijk, want soms vraagt een melding om directe actie. Maar toch is het goed om eerst na te denken welk effect je beoogt met een interventie. Hiertoe hanteert de ACM een doelboom (doelen op 5 niveau’s), conform de Handreiking Effectmeting van het CCV (zie link). Belangrijk bij effectmeting is ook dat de nulsituatie goed in kaart wordt gebracht.

Achteraf worden de effecten onderzocht. Hierbij gaat het om twee vragen: wat is er veranderd ten opzichte van de nulsituatie? En wat komt door ons optreden? Soms heeft bijvoorbeeld ook de consumentenbond of Radar tegelijkertijd een actie gericht op consumenten en bedrijven. Dan is het moeilijk om vast te stellen in hoeverre de ACM aan een bepaald effect heeft bijgedragen.

Effectmeting heeft volgens de ACM twee functies: (1) leren welk effect een interventie heeft en (2) externe verantwoording. Van beiden een voorbeeld:

  1. De ACM wil dat webshops duidelijk laten zien welke rechten consumenten hebben, bijvoorbeeld over retourneren. Ze hebben bijna 1000 webshops random ingedeeld in vier groepen, die elk anders benaderd werden. De eerste groep kreeg een brief. De tweede een mail met link. De derde werd persoonlijk benaderd. De vierde was de controlegroep. Het resultaat was dat bij alle groepen hetzelfde: geen verschil met de nulsituatie. Pijnlijk, maar wel leerzaam, want op deze drie manieren bereiken ze hun doelen dus niet.
  2. Het maatschappelijk doel van de ACM is een ‘hogere consumentenwelvaart’. In het gisteren verschenen jaarverslag 2016 staat: De ACM wil dáár optreden waar het echt een verschil maakt voor consumenten en bedrijven. Daarom berekenen we hoeveel geld consumenten hebben bespaard door ons werk. In 2016 was dit ongeveer 790 miljoen euro. Dit concluderen ze door bijvoorbeeld de prijzen te monitoren in de sectoren waar ze ingrijpen. Het model is gevalideerd door het CPB, maar het blijven schattingen. Volgens de ACM is deze schatting nog zeer conservatief, vanwege de vele onzekerheden in de modellen. Meer hierover is het lezen in hun jaarverslag. Naar buiten toe helpt het in ieder geval om hun waarde zichtbaar te maken.

Afsluitend was er een paneldiscussie. Die ging helaas weinig over het thema van de dag, maar meer over de huidige problemen in de strafrechtketen. Opvallend was wel de inbreng van Henk de Jong (programmadirecteur Strategie en Regie bij de nationale politie). Hij zei onder andere: “er is ons afgelopen jaren een repressieve agenda opgedrongen”. Te veel aandacht voor proces-verbalen schrijven. Te weinig voor het betrekken van burgers, experimenteren en digitaliseren. Hij was betrokken bij de top-600 aanpak in Amsterdam. Kracht daarvan was volgens hem de samenwerking van 20 organisaties. Het probleem van ontwrichtende criminaliteit werd centraal gesteld, niet de oplossing (lees: proces-verbalen schrijven/mensen oppakken).

Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers