Transparantie en vertrouwen

Laatst bijgewerkt op 627 dagen geleden door Hadewych

Femke de Vries, Wilte Zijlstra, Stephan Grimmelikhuijsen, Wat is het effect van transparante toezichthouders op het vertrouwen van de burger? Een experimentele studie, in: Beleid en Maatschappij 2017 (44) 1

Er zijn verschillende soorten transparantie en er zijn verschillende redenen om transparant te zijn.

Soorten:

procestransparantie: hoe is iets gebeurd, hoe zijn besluiten tot stand gekomen, hoe verliep het proces, wie communiceerde op welke manier met wie?

Rationale transparantie: toelichting over onderbouwing, motieven; wat zijn de redenen, waarom is een bepaald besluit genomen of is er op een bepaalde manier opgetreden?

Een toezichthouder kan transparant zijn om instrumentele redenen of om zich te verantwoorden.

Als transparantie bij moet dragen aan naleving of doelbereiking, heeft het een instrumentele functie:

  • Openheid over de manier waarop de toezichthouder wet- en regelgeving interpreteert
  • Publiceren van toezichtresultaten of opgelegde sancties
  • Het publiek informeren of waarschuwen
  • Publiceren van toezichtresultaten

Transparantie t.b.v. verantwoording gaat ten dele om dezelfde vormen van openheid:

  • Openheid over de manier waarop de toezichthouder wet- en regelgeving interpreteert
  • Publiceren van toezichtresultaten of opgelegde sancties
  • Publiceren van toezichtresultaten
  • Publiceren van onderzoeken naar het functioneren van toezichthouders.

In beide gevallen zou transparantie het vertrouwen van burgers in de ondertoezichtstaanden/het systeem van productie, dienstverlening, regulering en controle en in de toezichthouders moeten vergroten. "De burger accepteert in een democratische rechtsstaat dat de toezichthoudende rol niet (uitsluitend) bij hemzelf ligt, maar dat deze bij een door de wetgever aangewezen toezichthouder is belegd (De Vries 2016). Het is van belang dat de burger vertrouwen heeft in de wijze waarop de toezichthouder zich van zijn taak kwijt."

Vertrouwen heeft drie dimensies: gepercipieerde competentie, welwillendheid en integriteit.

In een experimenteel ontwerp hebben de auteurs onderzocht of transparantie over het eigen handelen van invloed is op het vertrouwen in de toezichthouder. Daarbij is onderzocht of er verschil is tussen transparantie over geslaagd eigen handelen of over eigen fouten, en ook of er verschil is tussen procestransparantie en rationale transparantie.

Het blijkt dat vrijwel elke vorm van transparantie een positieve invloed heeft op het vertrouwen. Alleen procestransparantie over eigen fouten leidt tot een negatief effect op de gepercipieerde competentie.

De positieve invloed van transparantie op vertrouwen is sterker bij rationale transparantie, dus openheid over de inhoudelijke afwegingen die een toezichthouder heeft gemaakt, en sterker bij succes dan bij openheid over iets wat de toezichthouder niet goed heeft gedaan.

Overigens leverde het onderzoek van Grimmelikhuijsen bij gemeenten andere conclusies op, zodat duidelijk wordt dat de effecten van transparantie contextgebonden zijn.

Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers