Navigatiemenu

Internet, macht en netwerken

Laatst bijgewerkt op 294 dagen geleden door Hadewych

De wereld om ons heen verandert, onder meer als gevolg van ict/internet. In het artikel The battle for power on the internet (The Atlantic 2013) legt Bruce Schneier uit wat de impact van ict/internet op machtsverhoudingen is. Zijn stelling is dat technologie macht versterkt en vergroot, maar dat het wel enige tijd duurt voordat machtige instituties zoals de staat en multinationals technologie slim in kunnen zetten. In eerste instantie zijn het juist de ongeorganiseerde, verdeelde, kleine marginalen die snel handig gebruik weten te maken van nieuwe technologieën.

De samenleving als geheel kan technologische en bijbehorende machtsontwikkelingen niet bijhouden. Regulering, toezicht en handhaving zijn steeds te laat om adequaat op te treden tegen allerlei ongewenste uitwassen van nieuwe technologieën, en vervolgens te onmachtig om instituties te beperken in het belang van gewone burgers en consumenten. Deels komt dat doordat er wel technische expertise nodig is om nieuwe technologieën in het eigen voordeel te kunnen gebruiken, en daarover beschikken kiezers/burgers niet.

In elke samenleving wordt een zeker niveau van risico en criminaliteit getolereerd. Met de komst van internet kunnen heel weinig personen heel veel schade aanrichten. Daardoor worden er minder criminelen en/of minder veiligheidsincidenten getolereerd, om op eenzelfde niveau van veiligheid te blijven.

Die verminderde tolerantie leidt tot versterking van institutionele machten, met alle risico’s voor burgerrechten en consumentenrechten van dien. Dat kan alleen worden gecompenseerd door transparantie en toezicht. “Hoe meer we weten wat institutionele machten doen, hoe meer we er op kunnen vertrouwen dat ze hun autoriteit niet misbruiken.”

Toezicht is van cruciaal belang als mechanisme om macht aan banden te leggen. Het kan om een aantal zaken gaan: onafhankelijke rechtbanken, parlementen, vrije pers, activisten e.d. Op de langere termijn moeten machtsverschillen worden verkleind, door de toegang tot data beter te regelen, door individuen privacygaranties te bieden, door verplichte openbaarmaking voor bedrijven en door open overheid.

 

In Power in the network society (2009) gaat Manuel Castells dieper in op het fenomeen macht en op de manier waarop ict/internet de samenleving verandert. Hij associeert echte macht met het beïnvloeden van ideeën en opvattingen van mensen, dus met effectieve communicatie en controle over informatie. Dit, omdat machtsuitoefening gelegitimeerd moet worden. Legitimering is de sleutel die de staat in staat stelt om zijn dominantie te stabiliseren en uit te oefenen. Legitimering hangt grotendeels af van consensus. Er is meer consensus over processen en procedures (democratie) dan over beleid. Daardoor hangt institutionele stabiliteit af van de capaciteit om verschillende belangen en waarden in democratische processen te articuleren (en die articulatie gebeurt in communicatienetwerken).

“Societies are not communities, sharing values and interests. They are contradictory social structures enacted in conflicts and negotiations among diverse and often opposing actors.”

Moderne machtsverhoudingen worden niet langer gedefiniëerd door territoriale grenzen die door de staat zijn vastgesteld. Samenlevingen bestaan uit veelvouden van overlappende en interacterende netwerken. Netwerken hebben geen vaste grenzen; ze zijn open en meerzijdig. Knooppunten in netwerken ontlenen hun belang niet aan bepaalde kenmerken, maar aan hun vermogen om bij te dragen aan de effectiviteit van het netwerk.

“Networks are complex structures of communication constructed around a set of goals that simultaneously ensure unity of purpose and flexibility of execution by their adaptability to the operating environment. They are programmed and self-configurable at the same time. Their goals and operating procedures are programmed, in social and organizational networks, by social actors. Their structure evolves according to the capacity of the network to self-configure in an endless search for more efficient networking arrangements.”

Voorbij bepaalde drempels van omvang, complexiteit en (informatie)stromen werden netwerken minder efficiënt dan verticaal georganiseerde command-and-controlstructuren, toen er nog geen ict was. Maar netwerken profiteren optimaal van de flexibiliteit, schaalbaarheid en veerkracht die de nieuwe technologische omgeving biedt.

“(Publieke) waarde” is een uitdrukking van macht. Wie macht heeft bepaalt wat waarde heeft. Macht en dominantie zijn nu vernetwerkt en hebben wereldwijd bereik.

Veranderingen in werk

Informatiesystemen worden complexer en zijn via computernetwerken verbonden aan databases en sensoren. Hoe meer dat het geval is, hoe meer ‘werk’ een kwestie is van het zoeken en combineren van informatie. Dat vergt opleiding en training, niet zozeer in termen van vaardigheden maar vooral in termen van creatief vermogen.

Er blijven algemene taken over die door mensen op een andere plaats, of door machines, overgenomen kunnen worden. Dat leidt tot flexibilisering van de arbeidsmarkt en vernetwerking van productie. De eenheid in een productieproces is niet langer het bedrijf, maar het project.

 

 

Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers