Tegelijk responsief en effectief zijn

Laatst bijgewerkt op 295 dagen geleden door Hadewych

Bestuur moet zowel responsief als effectief zijn. Is het bestuur te weinig responsief, dan verliezen burgers hun vertrouwen in het bestuur.  Is het bestuur te weinig effectief, dan verliezen burgers hun vertrouwen ook in het bestuur, ook al wordt nog zo goed naar hen geluisterd en kunnen burgers volop participeren in de publieke besluitvorming.

De contextuele benadering en het handelingsperspectief van bestuurders levert, zoals Zouridis en Brughmans betogen, een meer vruchtbare benadering op dan het maar blijven hameren op de uiteindelijk valse tegenstelling tussen effectief en responsief bestuur. De uitdaging ligt in het zoeken van een nieuwe synthese: hoe kunnen we de prinicipes van responsiviteit en effectiviteit op een hoger niveau met elkaar verbinden? Ofwel hoe kunnen we de dialoog tussen bestuur en samenleving op een nieuwe en vernieuwende manier vormgeven?

Legitimiteit ontstaat vooral door effectief en onpartijdig bestuur. Het mechanisme dat hier achter zit is dat participatie, directe democratie en debat juist het verschil en het conflict benadrukken (en daarmee exclusief werken) en dat effectief en onpartijdig bestuur inclusief werken. Een gebrek aan responsiviteit kan omgekeerd wel legitimiteitsverlies veroorzaken.

Een teveel aan responsiviteit kan volgens de critici van de participatiedemocratie wel de effectiviteit van het bestuur aantasten. Zo leidt iedere reactie op incidenten – van Fipronil tot de Panamapapers – weer tot ad hoc maatregelen en bijkomende regels waarvan het maar de vraag is of ze bijdragen aan effectief bestuur op de lange termijn.

Wat er onder het concept van een responsief bestuur ligt is de diepe behoefte van burgers en samenleving om gehoord te worden en het vertrouwen te hebben dat de overheid de juiste dingen doet. De onderliggende waarde van een bestendig bestuur is het bewaken van het algemeen belang, de lange termijn en de leverbetrouwbaarheid. Kortom, aan beide kanten zeer legitieme behoeften en valide waarden.

Het verenigen van responsiviteit en effectiviteit vergt van de overheid bovengemidddelde communicatievaardigheden. Het gaat daarbij niet om het eenzijdig proberen te verkopen van het eigen gelijk, maar om het meenemen van de samenleving in de spanningsvelden waar je als overheid mee te maken hebt. Tonen dat het vraagstuk niet eenduidig is, dat er steeds twee kanten aan het verhaal zitten en erkennen dat beide kanten hun waarde hebben. Een goede bestuurlijke communicator maakt zijn/haar afwegingen zichtbaar en inzichtelijk.

Hoe zouden bestuurders het beste van twee werelden kunnen gebruiken. Wat ons betreft door op zoek te gaan naar een nieuwe dialoog tussen samenleving en bestuur, waarin responsiviteit en effectiviteit worden verzoend. De ontwerpcriteria voor een dergelijke open dialoogvorm kunnen er dan als volgt uitzien:

  • Aandacht voor de lange termijn / het grotere plaatje
  • Eerlijkheid, ook over minder leuke zaken
  • Brede participatie, niet alleen de luidste stem
  • Goede afspraken maken

Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers