Lerend evalueren: navigeren tussen verantwoorden en leren

Laatst bijgewerkt op 141 dagen geleden door Hadewych

Beleidsopgaven en maatschappelijke opgaven zijn de afgelopen decennia complexer geworden. Complexe of ongestructureerde problemen (wicked problems) hebben betrekking op meerdere domeinen, zoals het sociale, het economische en het ecologische. Kenmerkend is dat bij zowel de oorzaak als de aanpak een veelheid aan actoren is betrokken – overheden, maatschappelijke organisaties, bedrijven, burgers.

De trend van een toename van initiatieven vanuit de samenleving wordt ook wel energieke samenleving genoemd (Hajer, 2011). Door de veelheid aan actoren is het steeds minder helder wie waarvoor verantwoordelijk is. De huidige beleidsopgaven zijn dus vaak meerlagig, multi-actor, persistent, onzeker van karakter en gaan gepaard met maatschappelijke uitdagingen, zoals een tekort aan draagvlak voor maatregelen in de praktijk (legitimiteitstekort) Deze complexe problemen vragen om een andere beleidsaanpak. Overheden zijn daarbij veel meer afhankelijk van initiatieven van anderen en dit vraagt van hen een meer faciliterende en responsieve rol om hier bij aan te kunnen sluiten.

(Toezicht)beleid moet op een reflexieve en lerende manier worden geëvalueerd. Een succesvolle toepassing van zo’n reflexieve methode (ook: responsief evalueren) vraagt om een voortdurende en zorgvuldige aansluiting van het onderzoek op de beleidspraktijk. Dit is nodig om de juiste stakeholders te betrekken, de spanningen tussen leren en verantwoorden te overbruggen, om de onafhankelijkheid van het onderzoek te borgen, de vaardigheden van onderzoekers voor de benodigde interactie te ontwikkelen, een goede begeleiding van het onderzoek met bestuurlijk mandaat te borgen en het onderzoek beheersbaar te houden.

Enerzijds moet in beleidsevaluatie rekening worden gehouden met de ervaringen van toezichthouders. Anderzijds moeten toezichthouders hun activiteiten en keuzes (responsief) evalueren. Daarmee ontstaat een beeld over wat werkt en hoe interventies en gevolgen van beleid worden gewaardeerd door alle betrokkenen.

Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers