Zwartepieten na een incident

Laatst bijgewerkt op 137 dagen geleden door Hadewych

Incidenten worden vaak geframed als crises; een crisis is een gebeurtenis waarbij cruciale normen en waarden in de maatschappij onder druk zijn komen te staan. Als de gebeurtenis eenmaal geframed is als een crisis, dient ook de oorzaak van de crisis geframed te worden. Hadden we hier te maken met een gebeurtenis die niet te voorzien en te voorkomen was of kan iemand of een organisatie aangewezen worden die de crisis had moeten voorkomen?

De vraag is dan hoeveel blaam die persoon of organisatie toegeworpen krijgt. Dit hangt af van een aantal factoren: (a) de reputatie van deze actor voor de crisis, een slechte reputatie maakt het makkelijker om deze actor aan te vallen; (b) of een soortgelijke gebeurtenis zich heeft voorgedaan in het verleden, want dan had men moeten leren van die gebeurtenis; (c) de mate waarin de actor heeft bijgedragen aan de crisis; en (d) hoeveel te voorkomen schade er is geleden. Ook nieuwe informatie en de manier waarop actoren reageren op blaam beïnvloeden hoeveel blaam ze krijgen toegeworpen.

Hood (2011) geeft aan dat actoren drie strategieën hebben om om te gaan met deze blaam. Twee van deze strategieën dienen al geactiveerd te zijn voordat de crisis plaatsvindt. Dit zijn beleidsstrategieën (waarbij bij beleidsimplementatie bijvoorbeeld gebruik wordt gemaakt van protocollen waar men op kan terugvallen als er kritiek is) en uitvoeringsorganisatiestrategieën (waarbij blaam bijvoorbeeld verschoven kan worden naar een zelfstandig bestuursorgaan). Mochten deze strategieën niet aanwezig zijn of niet werken, dan kan men terugvallen op de presentatiestrategieën.
Presentatiestrategieën zijn strategieën waarbij voornamelijk retoriek wordt gebruikt om anderen te overtuigen dat er bijvoorbeeld geen probleem is, dat de schade minder erg is dan gedacht, dat er omstandigheden zijn die verklaren waarom dit heeft kunnen gebeuren en dat iemand anders de schuld moet krijgen. Daarnaast kan men zich onder meer verontschuldigen, ontslag nemen, de slachtoffers helpen en/of een onderzoek instellen.

  • Tabel 1 De verschillende blaamreacties volgens Hood c.s. (2009: 698)
 

Blaamrespons

1

Ontkennen dat er een probleem is

2

Erkennen dat er iets kleins aan de hand is

3

Naast ontkenning wordt ook een tegenaanval op critici uitgevoerd

4

‘Open houding over wie verantwoordelijk is’ (er is een onderzoek nodig om dat vast te stellen)

5

De blaam wegschuiven naar anderen

6

Gedeeltelijke maar niet complete verantwoordelijkheid nemen

7

Uitleg geven ‘zonder verantwoording te accepteren’

8

Institutionele reactie zoals schadevergoeding uitkeren

9

‘Persoonlijke verantwoordelijkheid erkennen’

Aan de hand van de casus Haaksbergen adviseren de onderzoekers aan burgemeesters om het menselijke aspect niet uit het oog te verliezen als men in de rol van bestuurder stapt. Beperk dus het zien en horen van slachtoffers en nabestaanden niet alleen tot de rol van burgervader, maar neem dit ook mee bij het uitoefenen van de rol van bestuurder.

Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers